Contents

# Општ речник

Овој речник содржи објаснувања на некои од најважните термини со кои ќе се сретнете во LibreOffice.

Користете го речникот да барате непознати термини на кои наидувате во некоја апликација од LibreOffice.

### Контекстно мени

To activate the context menu of an object, first click the object with the left mouse button to select it, and then, while holding down the Ctrl key or the Command and Option keys, click the mouse button again click the right mouse button. Some context menus can be called even if the object has not been selected. Context menus are found just about everywhere in LibreOffice.

## ASCII

Кратенка за American Standard Code for Information Interchange. ASCII е множество знаци за прикажување на фонтови на персонални компјутери. Се состои од 128 знаци вклучувајќи букви, броеви, интерпункциски знаци и симболи. Проширеното множество од ASCII знаци содржи 256 знаци. На секој знак му е доделен единствен број, кој исто така се нарекува ASCII-код.

Во HTML-страници треба да се појават само знаци од 7-битното множество од ASCII знаци. Други знаци, како што се германските умлаути, се разликуваат со посебен код. Излезниот филтер на LibreOffice го извршува потребното претворање автоматски.

## Bookmark

A bookmark marks a position in a paragraph or a text selection for future reference. Bookmarks are listed in the Navigator. Click on a bookmark in Navigator to move the cursor directly to the bookmark location. A bookmark can also be used as a target for hyperlinks and cross-references, and exported to PDF files as a named destination.

## Bézier-објект

Развиена од францускиот математичар Пјер Безие, кривата на Безје е математички дефинирана крива што се користи во дводимензионалните графички апликации. Кривата ја дефинираат четири точки: почетна и крајна позиција, и две одделни средни точки. Безјеовите објекти можат да се променат со движење на овие точки со глушецот.

## Chapter

The word chapter in LibreOffice refers to any paragraph or paragraph style with its outline level set to 1. The outline level is set in the Outline & List tab of the Paragraph dialog. A chapter is also a heading, because its outline level is not [None].

## DDE

DDE значи „Dynamic Data Exchange“, кој е претходник на OLE, „Object Linking and Embedding“. Со DDE, објектите се поврзани преку референција кон датотеката, но не се вградени.

Можете да креирате DDE-врска со користење на следната постапка: Изберете ќелии од табеларна пресметка во Calc, копирајте ги во таблата со исечоци и префрлете се на друга табеларна пресметка и изберете го дијалогот преку Уреди - Вметни - Специјално. Изберете ја опцијата Врска за да ги внесете елементите како DDE-врска. Кога се активира врската, вметнатата област од ќелии се вчитува од оригиналната датотека.

## Focus

In a form document, a control must receive focus from the user in order to become active and perform its tasks. For example, users must give focus to a text box in order to enter text into it.

There are several ways to give focus to a control:

- Designate the control with a mouse or any pointing device.

- Navigate from one control to the next with the keyboard. The document's author may define a tabbing order that specifies the order in which controls will receive focus if the user navigates the document with the keyboard. Once selected, a control may be activated by some other key sequence.

- Select a control through an access key (sometimes called "keyboard shortcut" or "keyboard accelerator").

## Half-width and Full-width Characters

Half-width and full-width are properties used to differentiate characters used by some East Asian languages and scripts, mainly Chinese, Japanese, and Korean (CJK).

The Han characters, Hiragana and Katakana characters, as well as Hangul characters used by these scripts are usually of square shape, and on fixed-width (monospace) display they occupy space of two Latin/ASCII characters. They are therefore called full-width characters, while the letters in Latin alphabet, digits, and punctuation marks included in ASCII character set are called half-width characters.

For historical reasons, a set of square-shaped Latin letters, digits, and punctuation marks are also defined and used in CJK typography, in addition to or in place of their half-width counterparts. They are called full-width forms. Similarly, there are also half-width forms of the usually full-width Katakanas and Hangul Jamos, and they have narrower shapes instead of square ones. A character's half-width and full-width forms are essentially two ways of writing the same character, just like uppercase and lowercase forms of Latin alphabet. LibreOffice supports conversion between half-width and full-width, as well as ignoring width difference when matching text strings.

## Heading

Any paragraph with an outline level different than [None] is a heading.

The paragraph styles named “Heading N” (where N is a number from 1 to 10) have their outline level set by default to the number that corresponds to the number in the paragraph style name. For example, the paragraph style “Heading 2” has outline level 2. Each of the “Heading N” paragraph styles is a heading because they have an outline level different than [None]. If the outline level of a paragraph or its paragraph style (e.g., “Heading 2”) is changed to [None], then the paragraph is no longer a heading. The name of the paragraph style has no consequence for whether a paragraph is a heading or not; only the outline level is relevant.

## IME

IME значи Input Method Editor. Програма што му овозможува на корисникот да внесе комплексни знаци од не-западните множества знаци со користење на стандардна тастатура.

## JDBC

Можете да користите Java Database Connectivity (JDBC) API за да се поврзете со база на податоци од LibreOffice. JDBC-управувачите се напишани во програмскиот јазик Јава и се независни од платформата.

## Numeral System

A numeral system is determined by the number of digits available for representing numbers. The decimal system, for instance is based on the ten digits (0..9), the binary system is based on the two digits 0 and 1, the hexadecimal system is based on 16 digits (0...9 and A...F).

## ODBC

Open Database Connectivity (ODBC) е протокол со кој апликациите можат да пристапат на системи со бази на податоци. Јазик за прашања кој се користи е Structured Query Language (SQL). Во LibreOffice, можете да одредите за секоја база на податоци дали да користите SQL-наредби за да поставите прашања. Алтернативно, можете да користите интерактивна помош за да го дефинирате вашето прашање со кликнување со глушецот и тоа автоматски се преведува во SQL од LibreOffice.

The 32bit ODBC functions required here can be installed on your system at any time with the help of the setup program supplied with your database. You can then amend the properties through the Control Panel.

## OLE

Object Linking and Embedding (OLE)-објекти можат да се поврзуваат со одредишниот документ или можат исто така да се вградуваат. Вградувањето вметнува копија од објектот и детали за изворната програма во одредишниот документ. Ако сакате да го уредите објектот едноставно активирајте ја изворната програма така што ќе кликнете на објектот двапати.

If an OLE object is linked to a target document, then the target document must be available in the location specified in the link. Deleting or moving the target document will make it impossible to open the linked OLE object. You can use the Save URLs relative to file system option in the General section of Load/Save Options to configure your system to save links relative to your filesystem.

## OpenGL

OpenGL претставува 3D графички јазик, најпрво развиен од SGI (Silicon Graphics Inc). Најчесто се користат два дијалекти од овој јазик: Microsoft OpenGL, развиен за користење под Windows NT, и Cosmo OpenGL направен од SGI. Вториот претставува независен графички јазик за сите платформи и за сите видови на компјутери и може да се користи дури и на машини без специјален 3-D графички хардвер.

## PNG

Portable Network Graphics (PNG) е формат на графичка датотека кој е се почесто и почесто присутен на Интернет. Датотеките се компресирани со фактор за компресирање кој се избира, и за разлика од форматот JPG, датотеките PNG секогаш се компресираат без да се изгуби некоја информација. PNG може да зачува слики во 24 и 8-битна боја, сиви нијанси и црно-бели слики, и ако е потребно овозможува алфа канали кои можат да се користат за атрибути за проѕирност. Испреплетените PNG-слики можат да се вчитаат прикажувајќи го, на пример, само 10-от ред (или колона). Остатокот од сликата понатаму се вчитува.

## Page line-spacing (register-true)

In LibreOffice, the register-true feature is called Page line-spacing.

Page line-spacing refers to the coincident imprint of the lines within a type area on the front and the back side of a page. The page line-spacing feature makes a page easier to read by preventing gray shadows from shining through between the lines of text. The page line-spacing term also refers to lines in adjacent text columns, where lines in different columns use the same vertical grid, thereby aligning them vertically with each other.

Page line-spacing printing is particularly useful for documents that will have two pages set next to each other (for example, in a book or brochure), for multi-column layouts, and for documents intended for double-sided printing.

## RTF

Rich Text Format (RTF) е формат на датотека развиен за размена на текстуални датотеки. Посебна карактеристика е тоа што форматирањето се претвора во директно читлива текстуална информација. За жал, во споредба со другите формати на датотеки, овој креира релативно големи датотеки.

## SQL

Structured Query Language (SQL) е јазик кој се користи за прашања за бази на податоци. Во LibreOffice можете да формулирате прашања во SQL или интерактивно со глушецот.

## SQL-база на податоци / SQL-сервер

SQL-база на податоци е систем на база на податоци кој нуди SQL-интерфејс. SQL-базите на податоци често се користат во клиент/сервер мрежите во кои различни клиенти пристапуваат до централен сервер (на пример, SQL-сервер), оттука тие се нарекуваат и SQL-сервер база на податоци, или само кратко SQL-сервери.

Во LibreOffice, можете да вметнете надворешни SQL-бази на податоци. Тие можат да бидат лоцирани на вашиот локален тврд диск исто како и на мрежата. До нив може да се пристапи преку ODBC или преку изворниот управувач вграден во LibreOffice.

## Вкотвување

Some windows in LibreOffice, for example the Styles window and the Navigator, are "dockable" windows. You can move these windows, re-size them or dock them to an edge. On each edge you can dock several windows on top of, or alongside each other; then, by moving the border lines, you can change the relative proportions of the windows.

To undock and re-dock, holding down the Command Ctrl key, double-click a vacant area in the window. In the Styles window, you can also double-click a gray part of the window next to the icons, while you hold down the Command Ctrl key.

## Вкотвување (Автом. криење)

На било кој раб на прозорецот каде што е вкотвен друг прозорец ќе забележите копче кое ви овозможува да го прикажете или скриете прозорецот.

- Ако кликнете на копчето на работ од прозорецот за да се прикаже прозорецот, прозорецот ќе може да се гледа се додека рачно не го скриете повторно (со истото копче).

- Ако го прикажете прозорецот со кликнување на работ од прозорецот, а не на копчето, вие ќе ја активирате функцијата Автом. криење. Функцијата Автом. криење ви овозможува времено прикажување на скриен прозорец со кликнување на неговиот раб. Ако кликнете на документот, вкотвениот прозорец повторно се скрива.

## Врска

The External Links command is found in the Edit menu. The command can only be activated when at least one link is contained in the current document. When you insert a picture, for example, you can either insert the picture directly into the document or insert the picture as a link.

Кога објектот се копира директно во документ, големината на документот се зголемува за (најмалку) големината на објектот во бајти. Можете да го зачувате документот и да го отворите на друг компјутер, а внесениот објект сеуште ќе биде на истата позиција во документот.

Ако го внесете објектот како врска, се вметнува само референцата до името на датотеката. Големината на датотеката од документот се зголемува само за референцата за патеката и датотеката. Но ако го отворите вашиот документ на друг компјутер, поврзаната датотека мора да биде на истата позиција како што е дадено во референцата со цел да го прикаже објектот во документот.

Use Edit - External Links to see which files are inserted as links. The links can be removed if required. This will break the link and insert the object directly.

## Директно и форматирање со Стилови

A style is a set of formatting attributes, grouped and identified by a name (the style name). When you apply a style to an object, the object is formatted with the set of attributes of the style. Several objects of same nature can have the same style. As consequence, when you change the set of formatting attributes of the style, all objects associated with the style also change their formatting attributes accordingly. Use styles to uniformly format a large set of paragraphs, cells, and objects and better manage the formatting of documents.

When you do not use styles, and apply formatting attributes to parts of text directly, this is called Direct formatting (also called manual formatting). The formatting is applied only to the selected area of the document. If the document has several paragraphs, frames, or any other object, you apply direct formatting on each object. Direct formatting is available with the Format menu and with the Formatting toolbar.

A direct formatting attribute applied on a object overrides the corresponding attribute of the style applied to the object.

## Изглед на комплексен текст (Complex Text Layout - CTL)

Јазиците со изглед на комплексен текст може да имаат некоја или сите од следните карактеристики:

- Јазикот се пишува со знаци или глифи кои се составени од неколку делови

- Насоката на текстот е од десно кон лево.

Моментално, LibreOffice поддржува хиндуски, тајландски, еврејски и арапски како CTL-јазици.

Enable CTL support using LibreOffice - Preferences Tools - Options - Languages and Locales - General.

## Објект

Објект е елемент на екранот што содржи податоци. Може да се однесува на податоци од апликација, како на пример, текст или графика.

Објектите се независни и не си влијаат еден на друг. На било кој објект кој содржи податоци можат да му се доделат одредени наредби. На пример, графички објект има наредби за уредување на слика, а табеларната пресметка содржи наредби за пресметување.

## Поле за вртење

1. In form controls, a spin button is a property of a numerical field, currency field, date field, or time field. If the property "Spin button" is enabled, the field shows a pair of symbols with arrows pointing to opposing directions, either vertically or horizontally.

2. In the Basic IDE, a spin button is the name used for the numerical field together with the two arrow symbols.

You can type a numerical value into the field next to the spin button, or select the value with the Up Arrow or Down Arrow symbols on the spin button. On the keyboard you can press the Up Arrow and Down Arrow keys to increase or reduce the value. You can press the Page Up and Page Down keys to set the maximum and minimum value.

If the field next to the spin button defines numerical values, you can also define a measurement unit, for example, 1 cm or 5 mm, 12 pt or 2".

## Последни и почетни редови на пасус („вдовици“ и „сирачиња“)

„Вдовици“ и „сирачиња“ се историски типографски термини, кои што се во употреба со години. „Вдовица“ се однесува на краток ред на крајот од пасус, којшто кога е отпечатен, се појавува сам на врвот на следната страница. „Сираче“, за разлика е првиот ред од пасус отпечатен сам на дното од претходната страница. Во текстуален документ од LibreOffice можете автоматски да ги спречите овие случувања во посакуваниот Стил на пасус. Кога го правите тоа, можете да го одредите минималниот број на редови кои ќе бидат заедно на страница.

## Примарен клуч

Примарниот клуч служи како единствен идентификатор на полињата од базата на податоци. Единствената идентификација на полињата од базата на податоци се користи во релациони бази на податоци, за пристап до податоци во други табели. Ако референцата се прави на примарниот клуч од друга табела, се нарекува надворешен клуч.

Во LibreOffice, вие дефинирате кој ќе биде примарниот клуч во прегледот на дизајнот на табелата, преку бирање на соодветната наредба од контексното мени на заглавието на редот за избраното поле.

## Растојание меѓу парови знаци

„Растојание меѓу парови знаци“ значи зголемување или намалување на просторот помеѓу паровите од букви за да се подобри целокупниот изглед на текстот.

Табелите со растојание меѓу парови знаци содржат информации за тоа кои парови од букви бараат поголемо растојание. Овие табели во глобала се дел од фонтот.

## Релативно и апсолутно зачувување

In various dialogs (for example, Tools - AutoText) you can select whether you want to save files relatively or absolutely.

Ако изберете да зачувате релативно, референците до вградената графика или другите документи во вашиот документ релативно ќе се зачуваат во однос на локацијата во датотечниот систем. Во овој случај, не е важно каде е зачувана структурата со референцираните папки. Датотеките ќе можат да се најдат без разлика на локацијата се додека референцата останува на истиот уред или партиција. Ова е важно ако сакате да го направите документот достапен на други компјутери кои може да имаат целосно различна структура на папки, имиња на уреди или партиции. Исто така се препорачува да се зачува релативно ако сакате да креирате структура на папки на Интернет-сервер.

Ако повеќе сте за апсолутно зачувување, сите референци до другите датотеки исто така ќе се дефинираат како апсолутни, врз основа на соодветниот уред, партиција или коренова папка. Предноста е тоа што документот кој ги содржи референците може да се премести во други папки, а референците остануваат важечки.

## Релациона база на податоци

Релациона база на податоци е множество од податочни елементи организирани како множество од формално опишани табели од кои може да се пристапи до податоци или истите може да се поврзуваат на различни начини без потреба од реорганизирање на табелите во базата на податоци.

Relational database management system (RDBMS) е програма кој ви допушта да креирате, ажурирате и администрирате релациона база на податоци. RDBMS презема Structured Query Language (SQL)-изрази внесени од корисникот или содржани во апликациона програма и креира, ажурира или овозможува пристап до базата на податоци.

Добар пример за релациона база на податоци може да се даде со база на податоци што содржи табели: Купувач, Продажба и Фактура. Во табелата Фактура не постојат податоци за купувачот или продажбата, но табелата содржи референци преку релациона врска, или релација, до соодветните полиња од табелите Купувач и Продажба (на пример, полето Ид на купувачот од табелата Купувач).

## Форматирање

Форматирањето се однесува на визулениот изглед на текст со користење на програма за обработка на текст или DTP-програма. Ова вклучува одредување на форматот на листот, рабовите на страницата, на фонтовите и ефектите на фонтот, а исто така и на вовлекувањето и растојанието. Можете да го форматирате текстот директно или со Стилови кои ги овозможува LibreOffice.